Sytuacja homeopatii w Europie

MIEJSCE HOMEOPATII W SYSTEMIE OPIEKI ZDROWOTNEJ W EUROPIE

Homeopatia, jak również akupunktura, ziołolecznictwo, antropozofia, Tradycyjna Medycyna Chińska, osteopatia i chiropraktyka należą do CAM; (Complementary and Alternative Medicine).

Konieczność regulacji CAM w systemie opieki zdrowotnej w UE

Celem regulacji jest ochrona pacjenta, przez  zapewnienie mu bezpiecznych produktów  stosowanych w CAM oraz profesjonalnej, kompetentnej opieki osób praktykujących CAM.

Jednocześnie podstawą polityki zdrowotnej, głoszonej przez wiele krajów UE jest pozostawienie pacjentom wolnego wyboru metody leczenia.

Równolegle nawiązując do Deklaracji Światowego Związku Lekarzy z 2008 roku co do Zawodowej Autonomii oraz Niezależności Praktyki (Declaration on Professional Autonomy and Clinical Independence of the Word Medical Association), każdy lekarz „posiada swobodę wykorzystywania profesjonalnej oceny opieki i leczenia własnych pacjentów, bez wpływu na nie nieuzasadnionych nacisków ze strony osób trzecich lub zewnętrznych ugrupowań.”

Podejście międzynarodowych organizacji

Rekomendacje WHO

Założenia Programu Medycyny Tradycyjnej na lata 2002-2005 określają rolę i zakres działania medycyny tradycyjnej oraz komplementarnej/alternatywnej (TM/CAM), przez między innymi: pomoc i ułatwienie integracji TM/CAM z narodowym systemem opieki medycznej, przez tworzenie i wdrażanie do systemu opieki zdrowotnej odpowiednich programów, przez promowanie bezpieczeństwa, skuteczności i  jakości TM/CAM, szerzenie podstawowej wiedzy (również tej evidence-based) na ten temat oraz dostarczanie państwom-członkom standardów dotyczących zapewnienia i kontroli jakości.

(National Policy on traditional medicine and regulation of  herbal medicines: Report of WHO global survey. Geneva. World Health Organisation, May 2005, page 6)

Regulacje Unii Europejskiej

Decyzja Nr 1982/2006/EC Parlamentu Europejskiego oraz Rady Europy z 18 grudnia 2006, określająca Siódmy Ramowy Program Wspólnoty Europejskiej na lata 2007-2013, dotyczący badań, rozwoju technologicznego oraz działalności poglądowej (dowodowej)

...poprzez „… przełożenie osiągnięć (wyników) klinicznych na praktykę kliniczną; tworzenie podstaw wiedzy celem zastosowania jej przy podejmowaniu decyzji klinicznych (praktycznych) oraz zastosowaniem osiągniętych wyników w praktyce (klinicznej), ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa pacjenta i lepszego wykorzystania leków (w tym z ostrożną oceną farmakologicznego ich działania oraz naukowo przetestowanych leków stosowanych przez CAM), jak również uwzględniając specyfikę dzieci, kobiet i starszej populacji.

**

Decyzja Rady i Parlamentu Europejskiego wydająca drugi program Wspólnotowego działania w zakresie zdrowia (na lata 2008-2013).

„…Program ten powinien uznać ważność całościowego (holistycznego) podejścia do zdrowia publicznego, i wziąć pod uwagę jeśli jest to właściwe (konieczne) potwierdzenie skuteczności (efektywności) działania CAM przez naukowe LUB kliniczne dowody…”

Status produktów homeopatycznych w UE

Produkty homeopatyczne są jednoznacznie klasyfikowane przez UE jako środki lecznicze (medicinal products).

(Dyrektywa 2001/83/EC, uzupełniona przez późniejsze: Dyrektywa 2003/63/EC oraz 2004/27/EC)

Również polskie MZ uznaje je za leki, co było w ostatnich latach podkreślone przez ministra Twardowskiego i co oznacza, że  produkty homeopatyczne posiadają w Polsce status leków.

Miejsce homeopatii w systemie medycznym państw- członków UE

Regulacje dotyczące miejsca homeopatii w systemie poszczególnych państw-członków UE opierają się między innymi o subsydiowany przez Komisję Europejską projekt CAMbrella, którego jedną z instytucji doradczych stanowi ECH, obejmujący swym zasięgiem całą zjednoczoną w Unii Europę.

MiejsceHomeopatii-UE

Dane pobrane są z Raportu “W jaki sposób europejscy pacjenci mają zapewnione bezpieczne korzystanie z metod CAM? Orzekanie, nadzór i zwrot poniesionych kosztów w EEA (UE i EFTA) i Szwajcarii”, wydanego w 2005 roku przez NAFCAM (Norwegian National Research Center in Complementary and Alternative Medicine), który opierał się o dane z Ministerstw Zdrowia poszczególnych krajów członkowskich, uaktualniony na październik 2010.

Kto może praktykować CAM?

Regulacje poszczególnych państw różnią się od siebie pod tym względem.

W środkowej i południowej Europie obowiązuje schemat pozostawienia CAM w gestii lekarzy.

W Europie północnej dozwolona jest praktyka CAM zarówno dla lekarzy jak i nie-lekarzy.

Są państwa, które dopuszczają nie-lekarzy tylko do określonych terapii CAM, bądź do określonych procedur medycznych w ogóle.

Regulacje poszczególnych państw Unii Europejskiej

RegulacjeHomeopatiiwUE 

LEGISLACJA

Zakończona legislacja:

Belgia (1999), Bułgaria (2005), Dania (2004), Islandia (2005), Niemcy (1939 i 1998), Norwegia (2004), Portugalia (2003), Rumunia (1981), Węgry (1997), Słowenia (2007), Szwajcaria (niektóre kantony)

W trakcie przygotowań do/w trakcie procesu legislacji:

Irlandia, Luxemburg, Polska, Szwecja

Legislacja zakończona co do niektórych terapii CAM:

Czechy (homeopatia, 2002), Cypr, Finlandia, Lichtensztain, Litwa (homeopatia dla lekarzy), Łotwa (homeopatia dla lekarzy), Malta, Włochy, Wielka Brytania (1950)

Brak legislacji:

Austria, Estonia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Słowacja

Specjalizacja/podspecjalizacja/umiejętność/metoda leczenia/akceptacja dyplomu z homeopatii, uznawana przez odpowiednik Izb Lekarskich danego kraju

Austria - umiejętność medyczna

Francja - uznanie dyplomu Wydziału Medycyny Naturalnej z homeopatii

Holandia - specjalizacja

Łotwa - specjalizacja

Niemcy - specjalizacja

Szwajcaria - podspecjalizacja

Węgry - specjalizacja

Wielka Brytania - uznanie dyplomu BFH

Włochy - metoda leczenia

Sposoby nadzoru nad praktyką lekarską CAM

- bezpośredni system nadzoru rządowego (ministerialny); gdzie władze autoryzują, rejestrują i nadzorują lekarzy, a przy stwierdzeniu przekroczenia ustalonych kompetencji mogą taką autoryzację cofnąć. Oznacza to, że przez nadanie odpowiednich uprawnień limitują zakres działania/odpowiedzialności lekarzy praktykujących CAM

- system pośredni; ministerstwo przekazuje autoryzację, rejestrację i nadzór nad praktyką CAM odpowiednim władzom - Izbom Lekarskim. Odpowiednia limitacja uprawnień należy wówczas do Izb Lekarskich

- system samoregulacji; stowarzyszenia, skupiające lekarzy praktykujących daną terapię tworzą własne ramy określające system edukacji, etyki, ocenę statystyczną, program badań naukowych i standardów kompetencji. Federacja takich stowarzyszeń uznawana jest przez władze, a przynależność do nich jest obowiązkowa

CAM na uniwersytetach UE

Krzesła profesorskie z CAM i/lub Medycyny Integracyjnej znajdują się na uniwersytetach we Francji (Nantes), Niemczech (Berlin, Duisburg/Essen, Rostock, Monachium), na Węgrzech (Pecs), we Włoszech (Firenze i Bolonia), w Norwegii (Tromso), Szwecji (Sztokholm), Szwajcarii (Berno), oraz Wielkiej Brytanii (Exeter, Sheffield, Southampton, Thames Valley).

Wg. danych z 2006 roku, Edukacja CAM dostępna jest na 42% wydziałów medycznych w 15 krajach UE i na 20% wydziałów tzw. nowych państw-członków.

W takich samych proporcjach przeprowadzane są na wydziałach medycznych kursy zaznajamiające/wprowadzające do terapii CAM.

NA 10% uniwersytetów medycznych istnieją wydziały zajmujące się wybiórczo CAM.

Poszczególne Państwa (alfabetycznie):

AUSTRIA

Homeopatia wyłącznie dla lekarzy.

Zgodnie z Prawem o Służbie Zdrowia, w szpitalach mogą być stosowane jedynie metody uznawane naukowo.

Do tych metod uznawanych przez Narodowy Komitet Medyczny Austrii należy min. homeopatia.

Naczelna Rada Lekarska w Austrii wydaje dyplomy, uznawane oficjalnie jako umiejętności medyczne. Należy do nich dyplom z homeopatii.

Narodowy Związek lekarzy uznaje egzamin na tytuł „Lekarza Homeopaty”, uzyskiwany po trzyletnim szkoleniu.

Ubezpieczenie społeczne refunduje leczenie homeopatyczne.

BELGIA

Homeopatia nie tylko dla lekarzy.

Specjalne komisje współpracujące z rządem nadzorują, kontrolują, rejestrują i limitują praktykę homeopatyczną.

Izby homeopatyczne- współpracujące z władzami.

Homeopata-nie lekarz musi współpracować/pozostawać w kontakcie z lekarzem leczącym pacjenta.

Terapeuta musi posiadać licencję wydana przez Ministerstwo Zdrowia.

Częściowy zwrot kosztów leczenia.

CYPR

Leczenie tylko dla lekarzy.

Brak regulacji prawnych dla CAM

Nieoficjalnie dopuszcza się schemat regulacji obowiązujący w Wielkiej Brytanii.

CZECHY

Homeopatia nie tylko dla lekarzy, oficjalna regulacja w 2002

Tolerancja stosowania homeopatii w środowisku lekarzy alopatów.

Brak refundacji leczenia.

DANIA

Leczyć może każdy, jednak pewne procedury zastrzeżone są wyłącznie dla lekarzy.

Zarząd Zdrowia odpowiedzialny jest za nadzór nad usługami medycznymi oraz autoryzację tychże usługodawców.

Nie było przymusu rejestracji nie-lekarzy do 2004 roku, kiedy to powstała jej konieczność, ze względu na bezpieczeństwo pacjentów, a praktycy muszą ponadto należeć do właściwego sobie stowarzyszenia uznawalnego przez władze.

ESTONIA

Leczenie znajduje się wyłącznie w gestii lekarzy, co określa Akt Organizacji Służby Zdrowia z 2001.

Homeopatia może być praktykowana przez lekarzy.

Władze medyczne nadzorują zarejestrowany personel medyczny.

Brak refundacji dla CAM

FINLANDIA

Leczyć może każdy, jednak, aby zapewnić pacjentom profesjonalną, bezpieczną opiekę, a jednocześnie kontrolować jakość proponowanych metod leczenia, Narodowa Władza ds. Legalnego Leczenia (National Authority for Medicolegal Affairs) oraz State Provincial Offices nadzorują działalność zarejestrowanych praktyków oferujących usługi zdrowotne.

Brak refundacji dla homeopatii.

FRANCJA

Zgodnie z Kodeksem Zdrowia Publicznego leczenie jest w gestii wyłącznie dyplomowanego personelu medycznego; lekarzy, dentystów i położnych, co wyraża i zabezpiecza jednocześnie Kodeks Etyki zawodowej. Kodeks etyki zabrania stosowania metod naukowo niepotwierdzonych.

Jednakże nauczanie lekarzy w zakresie medycyny naturalnej jest dozwolone; na Uniwersytecie w Bobiny istnieje Wydział Medycyny Naturalnej, którego dyplom ukończenia (min. z zakresu homeopatii) jest uznawany od 1990 roku przez Francuską Radę Medyczną.

Leki homeopatyczne są refundowane zarówno przez państwowe jak i prywatne ubezpieczenia.

GRECJA

Leczenie wyłącznie w gestii uprawnionego personelu.

Lekarze mogą leczyć homeopatycznie.

HISZPANIA

Leczenie w gestii ściśle określonego personelu.

Prawo uznaje jedynie metody leczenia naukowo potwierdzone, jednak akceptuje stosowanie przez lekarzy skutecznych i nieszkodzących metod, min. homeopatii.

Nadzór nad praktyką lekarską ma Rada Lekarzy.

Homeopaci-nielekarze mogą jedynie doradzać.

Brak refundacji CAM, za wyjątkiem kilku prywatnych ubezpieczalni.

HOLANDIA

Leczenie w gestii lekarzy, natomiast nie-lekarze mogą stosować CAM od 1997r.

Istnieje oficjalny rejestr obejmujący terapeutów CAM, spełniających ściśle określone warunki.

Holenderska Rada Zdrowia wyznacza instytucje, które uprawnione są do organizowania szkoleń CAM. Około 60% członków stowarzyszeń, zrzeszających praktyków CAM to lekarze, pielęgniarki i fizykoterapeuci.

Na wielu uczelniach medycznych prowadzone są zajęcia z podstawowych terapii CAM.

Lekarze, chcący się specjalizować min. w homeopatii mogą uczęszczać na kilkuletnie  kursy podyplomowe.

Osoby bez wykształcenia medycznego mogą podjąć kilkuletnie studia na jednej z 3 Akademii Medycyny Naturalnej. Odnawianiem rejestracji zajmuje się Komitet Dyscyplinarny.

Ubezpieczenie pokrywa leczenie homeopatyczne prowadzone przez lekarzy.

ISLANDIA

Każdy może leczyć zgodnie z rządowymi regulacjami.

Istnieje dobrowolna rejestracja praktyki CAM.

Lekarze mogą stosować CAM, pod warunkiem przestrzegania ostrożności przy leczeniu.

Tylko lekarz może przepisywać leki.

Nie-lekarze, praktykujący CAM powinni współpracować z lekarzem prowadzącym pacjenta.

Brak refundacji.

IRLANDIA

Każdy może leczyć, jest to jednak pod kontrolą rządu oraz Rady Medycznej.

Dobrowolna rejestracja w stowarzyszeniach.

Brak refundacji.

LITWA

Leczenie pozostaje w gestii autoryzowanego personelu.

Lekarze mogą praktykować CAM, po wykazaniu się odpowiednimi certyfikatami.

LICHTENSZTAIN

Leczyć może każdy, ale Prawo o Zdrowiu z 1985 roku ściśle określa zakres czynności wyłącznie dla lekarzy.

CAM nie jest zalecana w stanach nagłych, ale lekarz może stosować wszystkie znane sobie techniki.

Nie-lekarze, posiadający odpowiednie certyfikaty mogą stosować CAM.

Refundacja jedynie z prywatnego ubezpieczenia.

LUKSEMBURG

Leczenie w gestii wyłącznie lekarzy skupionych w stowarzyszeniu lekarskim.

Kodeks Etyki zawodowej uważa za nieetyczne stosowanie nienaukowych metod w leczeniu.

Ubezpieczenie zwraca koszty leczenia homeopatycznego.

ŁOTWA

Leczenie pozostaje w rękach lekarzy.

Tylko certyfikowani w CAM lekarze mogą ja stosować.

Homeopatia ma status specjalizacji medycznej.

Terapię CAM nadzoruje komisja ekspertska w kooperacji z Litewskim Stowarzyszeniem Lekarskim.

Leczenie homeopatyczne jest w pełni refundowane.

MALTA

Leczyć mogą licencjonowani i zarejestrowani lekarze.

Oficjalnie stosować CAM można po dodatkowej rejestracji przez Radę ds. Uzupełniających Zawodów Medycznych.

NIEMCY

Leczenie w gestii lekarzy i licencjonowanych Heilpraktikerów.

Lekarze są uprawnieni do leczenia metodami CAM.

W standardowym programie uczelni medycznych  znajdują się podstawy naturalnych metod leczenia, z koniecznością zaliczenia ich znajomości.

Istnieje podyplomowa specjalizacja w zakresie CAM.

Niemiecki Związek Heilpraktikerów prowadzi 3-letnie kursy szkolące.

Tytuł Lekarza Homeopaty jest wydawany przez Izbę Medyczną i jest chroniony prawem.

Zwrot kosztów przez ubezpieczalnie w przypadku leczenia przez autoryzowany personel.

NORWEGIA

Każdy może leczyć, wg ściśle określonych przez władze schematów.

Istnieje dobrowolna rejestracja praktyki CAM, przy obowiązkowej przynależności do odpowiednich stowarzyszeń, uznanych przez władze.

Brak refundacji.

POLSKA

Leczenie wyłącznie w gestii lekarzy.

Rada Lekarska nie zaleca stosowania metod niepotwierdzonych naukowo.

Lekarze praktykujący homeopatię dobrowolnie zrzeszeni są w stowarzyszeniach.

Istnieje jeden ośrodek doszkalający lekarzy z zakresu homeopatii, na wzór szkół niemieckich.

Nie ma refundacji leczenia homeopatycznego.

PORTUGALIA

Leczenie w rękach ściśle określonej grupy zawodowej.

W 2007 roku Parlament Portugalii uznał większość praktyk CAM, w tym homeopatię.

Ministerstwo Edukacji nadzoruje i certyfikuje szkolenia.

Ministerstwo Zdrowia akredytuje i kontroluje stosowane terapie.

SŁOWACJA

Praktyka CAM dla ściśle określonej grupy zawodowej.

Nie ma oficjalnego uznania CAM.

SŁOWENIA

Leczenie w gestii ściśle określonej grupy zawodowej.

Ze względu na dotychczasowy brak regulacji ministerialnych dotyczących CAM (mimo gotowego projektu), terapia CAM nie jest uznawana jako metoda leczenia i lekarze nie mogą jej praktykować.

Praktycy CAM mogą ją stosować jako poradnictwo a nie formę leczenia.

Brak refundacji CAM.

SZWAJCARIA

Proces leczenia w kompetencji określonego personelu medycznego.

Różna sytuacja w różnych kantonach.

Dopuszczenie do wykonywania zawodu lekarza (leczenia) pozwala na praktykowanie homeopatii.

W niektórych kantonach (wpływy niemieckie) dopuszczone stosowanie homeopatii przez nie-lekarzy.

W 1998 roku Narodowe Stowarzyszenie Lekarzy uznało homeopatię jako podspecjalizację medyczną.

Ubezpieczenie zwracało koszty leczenia homeopatycznego do 2005 roku. Po kilkuletnim zawieszeniu zwrotu kosztów (po artykule w Lancecie), na skutek interwencji stowarzyszenia pacjentów, refundacja została wznowiona.

17 maja 2009 Szwajcarzy przegłosowali wprowadzenie do konstytucji wspieranie przez państwo terapii CAM. Szwajcaria jest pierwszym krajem w Europie, który ma taki zapis w konstytucji.

SZWECJA

Leczyć mogą wyłącznie lekarze.

Homeopatia, uznana jako metoda nienaukowa nie może być praktykowana przez personel medyczny.

Praktycy CAM podlegają dobrowolnej rejestracji, ale muszą wtedy być członkami odpowiedniego zrzeszenia praktyków danej metody uznawanego przez władze i wykazać się podstawową wiedzą medyczną.

W trakcie przygotowań procesu legislacyjnego.

WĘGRY

Terapia CAM dla lekarzy i nie-lekarzy, jednak homeopatia wyłącznie dla lekarzy.

Dekret Rządowy 40/1997 (IV5) o medycynie naturalnej i Dekret Ministra Opieki Społecznej oficjalnie włącza lekarzy i nie-lekarzy uprawiających medycynę naturalną do Narodowego Systemu Opieki Zdrowotnej, w tym określając wymogi edukacyjne (egzamin państwowy)

Terapeuci nie-lekarze mogą praktykować pod nadzorem/konsultacją lekarza.

Konsultujący lekarz nie ma prawa oponować, jeśli pacjent wyrazi wolę leczenia przez praktyka medycyny naturalnej.

Lekarze medycyny mogą używać tytuł „Lekarza Medycyny Naturalnej”, jednak, by otrzymać tytuł specjalisty w danej dziedzinie, muszą zdać odpowiedni egzamin.

Nie-lekarze, na tytuł Lekarza Naturalnego obligatoryjnie zdają egzamin i dalej nadzorowani są przez specjalna komisję.

Ubezpieczenie zwraca koszty terapii homeopatycznej, brak refundacji leków.

WIELKA BRYTANIA

Leczyć mogą wszyscy, jednak jedynie lekarze, posiadający dyplom uniwersytecki są oficjalnie uznawani.

Kolejne rządy zapewniają, że tak długo, jak długo będzie istnieć zapotrzebowanie na leczenie CAM, pacjenci będą mieli do niego dostęp.

W Wielkiej Brytanii istnieją publiczne szpitale CAM; w Londynie, Glasgow, Liverpoolu, Bristolu i Tunbridge istnieją homeopatyczne szpitale, włączone w system Narodowej Opieki Zdrowotnej.

Komitet Badań w dziedzinie Medycyny Komplementarnej stwierdził min., że jej stosowanie znacząco zmniejsza koszta opieki zdrowotnej.

Praktyka CAM dla nie-lekarzy (Ustawa o Zdrowiu 1999 rok) wymaga zrzeszenia w zawodowym stowarzyszeniu, lub przystąpienia do Rady Profesjonalistów Medycznych, ubezpieczenia od odpowiedzialności zawodowej oraz przestrzegania kodeksu etyki zawodowej.

W 1950 roku rząd nadał homeopatii oficjalny status poprzez Ustawę o Fakultecie Homeopatii.

Brytyjskie Towarzystwo Medyczne rekomenduje, by podstawy medycyny komplementarnej/alternatywnej znajdowały się w programach wszystkich uczelni medycznych oraz aby kursy podyplomowe w tym zakresie były łatwo osiągalne.

Ustawa o Fakultecie Homeopatii uprawnia Fakultet Homeopatii do szkolenia, egzaminowanie i wydawania dyplomów Homeopaty lekarzom i innym zawodom medycznym.

Z niektórymi wyjątkami, świadczenia w zakresie medycyny naturalnej nie są refundowane. Wyjątki obejmują leczenie szpitalne oraz niekiedy homeopatię, akupunkturę osteopatię i chiropraktykę. Usługi świadczone przez lekarzy są refundowane w całości lub częściowo.

Wiele firm prywatnych pokrywa w całości koszty leczenia pod warunkiem, że usługi świadczone są przez lekarzy.

WŁOCHY

Leczyć może tylko autoryzowany personel.

Na straży bezpieczeństwa stosowanych praktyk stoi Kodeks Etyki Lekarskiej, a Narodowa Federacja Regulacji dla Lekarzy i Dentystów oficjalnie uznaje min. homeopatię za metodę leczenia.

Ubezpieczenie zwraca koszty leczenia CAM ordynowanego przez lekarzy.

Źródła:

WHO – Raport “Legal Status of Complementary/Alternative Medicine – a worldwide review”

Stefano Maddalena, University of Neuchâtel, Switzerland,  "The legal status of complementary medicines in Europe".

Faculty of Homeopathy Act, 1951

Loi relative aux pratiques non conventionnelles dans les domaines de l'art médical, de l'art pharmaceutique, de la kinésithérapie, de l'art infirmier et des professions paramédicales, 29 kwietnia 1999,  Belgia

Strona ECH